Kredi Notu Nedir ve Nasıl Öğrenilir?

24.05.2018 17:50

Kredi Notu Nedir ?

Kredi notu, gerçek veya tüzel kişilerin borçlarını geri ödeme veya finansal yükümlülüklerini yerine getirme yeteneğini  gösteren  bir ölçüttür.  Bankalar ve finans kuruluşları, kredi veya kredili ürün kullanmak için başvuran bireyler,  kurumlar veya devletlerin önce kredi notunu, geçmiş ödeme alışkanlıklarını  ve güncel finansal durumlarını inceleyerek talep edilen kredinin veya borcun sözleşme şartlarına bir şekilde , aksatmadan ve tam olarak geri ödenme  olasılığını tespit ederler.

 

Diğer bir deyişle kredi notu borçlunun borcunu geri ödeme alışkanlığının bir göstergesidir.  Kredi kullananmak isteyen her birey, kurum, yerel yönetim veya devlet kredi notu verilebilir.  Bireysel ve kurumsal kredi notu aynı esaslara göre belirlenir.    Bireylerin kredi değerlendirmesine kredi notu veya kredi puanı adı verilirken,   kurumlar ve devletlerin kredi değerlendirmesine kredi derecesi olarak adlandırılır. 

 

Bankalar, bireysel kredi başvurularını değerlendirirken, kredi notunun yanısıra  gelir seviyesi ve teminat yerine geçebilecek varlıklar gibi başvuru sahibinin finansal durumunu gösteren ve kredibilitesine etki eden diğer faktörleri dikkate alsalar da,  nihai kararda kredi notunun ağırlığı oldukça fazladır.  Kredi notu,  diğer finansal durum ölçütlerden farklı olarak, bireylerin borç ödeme alışkanlıklarını yansıtması nedeniyle kredi başvurularının sonucunu belirler demek çok da yanlış olmaz.     Kredi talebinin onaylanması,, geri ödeme koşulları, vade ve faiz oranları kredi notunun düzeyine göre belirlenir.  

 

Bankalar ve finans kuruluşlarından kredi veya kredili ürün alabilmenin  ön koşulu iyi bir kredi notuna sahip olmaktır.   İyi bir kredi notuna sahip olmak için de kredi notunun nasıl belirlendiğini  anlamak önemlidir.   

 

Bireysel Kredi Notu Nasıl ve Neye Göre Belirlenir ?

Bireysel Kredi Notu ya da kredi puanı bütün dünyada kullanılan bir uygulamadır.  Türkiye’de ise kredi notu vermeye yetkili tek kuruluş KKB (Kredi Kayıt Bürosu) tarafından yönetilen Findeks‘tir. 

 

Bireysel kredi notu, bireylerin kredili ürün kullanımını   (kredi sicillerini) değerlendirme ve derecelendirme sistemidir. Bu sistemin merkezinde ise KKB (Kredi Kayıt Bürosu) tarafından 1999 yılında kurulan Kredi Referans Sistemi (KRS) bulunuyor. KRS, kredi ve kredili ürünler kullanan bireysel müşterilere ait detaylı bilgileri, sisteme üye olan kurumlar arasında paylaşarak, üyelerinin potansiyel risklerini minimize etmek amacıyla kurulan bir bilgi paylaşım platformudur. 

 

KRS üzerinden toplanan veriler işlenerek, kredi kullanan her birey için bir kredi sicili oluşturulur  ve kredi sicilinde yer alan kredi kullanım sıklığı, kredi geri ödeme alışkanlıkları, tanımlanan kredi limitleri gibi veriler belirli kriterlere göre ayrı ayrı değerlendirilerek bireysel kredi notu oluşturur. 

 

KRS ‘de bireysel kredi sicilinin oluşabilmesi için kredi kullanım geçmişinin olması gerekir.  Kredi kullanım geçmişi ise bireylerin, kredi  ve kredili ürünleri kullandıkça ve zaman içinde oluşur.  Kredi sicilinde bireyin bankalardan aldığı tüm tüketici,  ihtiyaç, konut kredilerinin yanı sıra kredili mevduat hesabı, kredi kartı kullanımları ve ödemeleri ve mevcut borç durumuna ait tüm bilgiler bulunur. 

 

Bireysel kredi notu,  kurumların ve devletlerin kredi dereceleri gibi harflerle değil sayılarla ifade edilir  ve 1 ile 1900 arasında değişen bir değer alabilir.   Bireysel kredi notunun aldığı değere göre  en riskli, orta riskli, az riskli, iyi ve çok iyi olmak üzere 5 ayrı gruba göre sınıflanır.  Kredi notu 1 olan kişi en riskli, 1900 olan ise çok iyi grubuna girer.

 

Bankalar  veya finans kuruluşları için kredi notu düşük olan bireylere kredi vermek  riskli yatırım anlamına geleceği için kredi notu en riskli ve orta riskli gruba giren bireylerin kredi başvurularının onaylanmama ihtimali çok yüksektir.  En riskli ve orta riskli olarak sınıflandırılan kredi notunun, kişinin geçmişte aldığı kredileri ödemede zorlandığının veya temerrüde düştüğünün ve gelecekte de muhtemelen aynı sorunları yaşayacağının bir göstergesi olarak kabul edilir.  

 

Kredi notu ne kadar yüksek olursa kredi veren kuruluşlar nezdinde borcun zamanında, tam ve problemsiz olarak geri ödenme olasılığı o kadar yüksek olur ve krediye erişim çok daha kolaylaşır.  Ayrıca  yüksek kredi notu daha uygun şartlarla, yani  daha düşük faizle ve daha uzun vadelerle kredi kullanma şansını artırır.   Kredi limitinin belirlenmesinde kredi notunun yanısıra   kredi başvurusu yapan bireylerin  gelir seviyeleri ve genel finansal durumları da etkilidir. 

 

Kredi borcunu ve kredili ürünleri  ödeme alışkanlıkları, güncel hesap ve borç bakiyeleri, yeni açılan krediler ve kredi kullanım yoğunluğu başta olmak üzere kredi notunun hesaplanmasında dikkate alınan çok çeşitli kriter vardır: 

 

  • Kredili ürün ödeme alışkanlığı,
  • Kredi kullanım yoğunluğu,
  • Mevcut hesap ve borç durumu,
  • Yeni kredili ürün açılışları,
  • Kredi kullanma geçmişinin süresi,
  • Kullanılan  kredi türleri,
  • Toplam kredi limiti,
  • Toplam borçlar,
  • En son kredi kullanım tarihi,
  • Kredili ürün sayısı,
  • Kredi alınan kurum sayısı, 
  • Limit kullanım oranı.

 

Yukarıda belirilen kriterler, kredi notuna farklı ağırlıklarda yansır.   Örneğin,  mevcut kredi kartı kullanımları kredi notunda yaklaşık %30 gibi bir  ağırlığa sahipken,  vadesiz hesap bakiyesi ve bu hesaba tanımlanan kredili mevduat hesabı kullanımı %25,  geçmişte alınan kredilerin  durumu %20,  kredi kullanma yoğunluğu da %15 ağırlığa sahiptir.  Bunların dışındaki kriterlerin  kredi notundaki ağırlığı ise  %10 civarındadır.

 

Detaylı kredi raporunda kredi notuna ek olarak yukarıda yer alan kriterler kapsamlı  değerlendirmesi yer alır.  Kredi notu verilirken geçmişte alınan  krediler / borçlar ve bunların geri ödenme durumları ile güncel gelir seviyesi ve finansal durum değerlendirmesi yapılır.  Gecikmeye düşen,  ödenmeyen ve takibe alınan borçlar kredi notunu olumsuz etkileyen en önemli faktörlerdir.

 

Kredi Notu Nasıl Öğrenilir ?

Bireysel kredi notu çeşitli kanallardan sorgulanabilmektedir.  Ancak, kredi notu sorgulanması sırasında TC kimlik numarası gibi kişisel bilgilerin paylaşılması gerektiği için kullanıcıların seçici davranması kişisel bilgilerinin güvenliği açısından önemlidir.   

 

  1. Findeks: Kredi Kayıt Bürosu (KKB)’nin yönetimi altında bulunan Findeks, Türkye’de  Kredi notu verme yetkisine sahip tek kuruluştur.  İsteyen herkes Findeks’in resmi web sitesini ziyaret edip,  TC Kimlik numarası ve cep telefonu numarası bilgilerini girerek 4,5 TL + KDV karşılığında  hızlı ve güvenilir bir şekilde kendi kredi notunu  öğrenebilir.      Findeks ayrıca Risk Raporu ve Kredi Sicil  Analizi raporlarını da ücret karşılığında sağlamaktadır. 

 

  1. Bankalar: Bireyler hesaplarının bulunduğu banka şubesine giderek güncel kredi notunu  ücretsiz olarak öğrenebilirler.  Her bankanın kendisine özgü prosedürleri olmakla birlikte   bazı bankalar müşterilerine  internet bankacılığı üzerinden kredi notu sorgulama hizmeti vermektedir. 

 

  1. Turkcell:  Turkcell, kredi notunu öğrenmek isteyen kişilere cep telefonu üzerinden SMS kanalıyla kredi notu sorgulama hizmeti veriyor.   Turkcell, kredi notu sorgulama hizmeti karşılığında 9 TL ücret talep ediyor.  Turkcell kanalıyla cep telefonu üzerinden kredi notu sorgulamak için TC kimlik numarası ve doğum yılı bilgilerinin 1122 ‘ye kısa mesaj olarak gönderilmesi yeterli oluyor. 

 

  1. Çeşitli internet siteleri: Findeks ve bankalar dışında bireysel kredi notunun sorgulanabileceği bir çok web sitesi bulunmakla birlikte,  kullanıcıların bu tür sitelere fazla itbar etmemeleri ve kişisel bilgilerini paylaşmamaya özen göstermeleri daha doğru olur.